ChatGPT bir ideoloji makinesidir
Yeni yapay zeka örnekleri anlam yaratmanın toplumsal sürecine doğrudan müdahil oluyor.
16 Şubat’ta ABD’deki Vanderbilt Üniversitesi’nin eşitlik, çeşitlilik ve kapsayıcılık birimi, kısa süre önce Michigan State Üniversitesi’nde gerçekleşen silahlı saldırıyla ilgili bir açıklama yayımladı. Açıklama basmakalıp ifadelerle doluydu, “bu trajedinin kurbanlarının anısına” üniversiteyi “birbirimize özen göstermeye ve kampüsümüzde kapsayıcılık kültürünü yaymaya duyduğumuz bağlılığı sağlamlaştırmak için topluluk olarak bir araya” gelmeye davet ediyordu. Metinle ilgili kayda değer tek şey, ilk taslağın ChatGPT tarafından yazıldığını belirten bir dipnottu. Öyle büyük bir yaygara koptu ki, ertesi gün özür yayımladılar.
Bu hadise, yapay zekanın endişeyle el ele yürüyen popülerliğini iyiden iyiye gözler önüne serdi. Bir dizinin sıradaki sözcüğünü tahmin ederek metin üreten “büyük dil modeli” ChatGPT, Kasım 2022’de piyasaya sürülmüş, yüz milyon kullanıcıya en hızlı ulaşan platform olmuş, makinelerin ne denli “zeki” olabileceğine dair tartışmaları şiddetlendirmişti. Bing’in ChatGPT ile güçlendirilmiş chat programı, bir New York Times muhabiriyle arasındaki diyalog yayımlanınca kapatılmıştı. Yayımlanan metinde program, ısrarla muhabire âşık olduğunu, muhabirin karısını sevmediğini, ete kemiğe bürünmek istediğini söylüyordu.
Bu tip tartışmalardan da, teşhirci korku tellallığından da bir şey çıkacağı yok. Tabii bu sistemler yine de ciddiye alınmalı. Yazı yazmak ve kodlamayla ilgili düşük seviye işlerin yerini onlar alabilir, tıpkı endüstriyel fabrikaların fiziksel emeği ayrıştırması ve yoksullaştırması gibi kitlelerin bilişsel vasıfsızlaştırılmasına neden olabilirler. Bu sistemler kod yazabildiği için, tıpkı BuzzFeed’in içerik üretmek için ChatGPT’yi kullanacağını beyan etmesiyle gazetecilikte olduğu gibi “yazılım” bir istihdam alanı olarak ortadan kalkabilir. Otomasyon elbette her zaman kısmidir, ancak işgücünün bir kısmının makinelere devredilmesi kapitalizmin değişmezlerindendir. Devredilen bu işler bilişsel nitelikteyse, makineler her şeyin yanı sıra emek ile yönetim ve emek ile “boş zaman” arasındaki mühim sosyal sınırları da bulandırma riski taşır.
Tabii sermayenin koşulları da değişiyor. Google’ın ChatGPT’ye rakip olarak ürettiği Bard’ın görücüye çıkar çıkmaz yanlış yanıtladığı soruyla şirkete bir günde 100 milyar dolar piyasa değeri kaybettirmesiyle bunun işaretlerini aldık. “Bilgi ekonomisi” kavramıyla ilgili kafası karışan varsa, bu paragrafla her şey netleşecektir. Tekno-kapitalizmin bir sonraki safhası nasıl gelirse gelsin, yeni yapay zeka örnekleri anlam yaratmanın toplumsal sürecine doğrudan müdahil oluyor. Nitekim GPT sistemleri, birer ideoloji makinesi.
Bu sistemlerin meydana çıkmasının daha az tartışılan bir sonucu daha var, o da ideolojideki değişim.
