Çöküşü beklerken

Balon nedir? Kolektif bir inançtır. Peki, çöküş nedir? Bu inancın yıkılmasıdır. Yapay zeka iki ayrı balonun ortaya çıkmasına neden oldu. Bir borsa balonu oluştu, en fazla dikkat çeken iki oyuncu olan OpenAI ve Anthropic’in yaklaşık birer trilyon dolarlık astronomik piyasa değerine ulaşacakları öngörülen halka arzlarını yapmaları bekleniyor. Fakat bu yükseliş daha büyük endişelere neden olan bir kredi balonuyla finanse ediliyor. Borsaların çöküşleri genelde yıkıcı olmaktan ziyade göz alıcıdır –varlık değerlerinde kayıplara yol açar– oysa kredi balonları patladığında finansal sistem genelinde bir dizi temerrüt dalgasını tetikler.

Kapitalizm tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir sermaye seferberliğini ayakta tutacak kadar güçlü bir kolektif inancın yarattığı iki balondan söz ediyoruz. ABD’li kapitalistlerin hikaye uydurma –yani inanç yaratma– konusunda bazı şeyleri iyi bildiklerini kabul etmek gerekiyor. Bu kez hiçbir çabadan kaçınmayıp bize şimdiye kadarki en görkemli vizyonlarını sundular. Ne var ki bunu alışılmadık ve paradoksal bir biçimde yaptılar: insanları sattıkları ürünün dehşet verici, neredeyse varoluşumuzu tehdit edecek risklerine ikna ettiler. Anthropic’in başındaki Dario Amodei, yalnızca kendi çıkarına hizmet edecek mesajlar veren bu retorik üslubu, pişmanlık kisvesi altında, ustaca kullanıyor:

1. Yapay zeka muazzam bir tehlike arz ediyor; yani, benzeri görülmemiş bir güce sahip bir araç olması sizi de fazlasıyla ilgilendiriyor;
2. Evet, bir canavar yarattım ancak bunu itiraf edebildiğim için vicdanım rahat (o halde, bu ölümcül silahı kullanırken biraz da erdemli olmak istiyorsanız benden satın alın);
3. Özgür Dünya hükümeti bu silahın artık başkalarının eline geçmemesi gerektiği konusunda uyarıldı. Mesela Çinliler? Felaket olur! Oysa benim ellerim, daha önce de söylediğim gibi, tertemiz;
4. Tüm bunların dünyayı sarsacak önemi dikkate alındığında, işler finansal açıdan ters giderse, hiçbir koşulda boynu bükük bir Lehman Brothers misali batmamıza izin verilmemelidir.

Bu, kusursuz bir masal: insanlığın geleceği tehlikede, kötü adamların ödüle ulaşmasına izin verilmemeli. Elbette masallar birer iş modeli değildir. Şimdiye kadar büyü yapmak kafiydi, ne büyüydü ama. 2020’den bu yana “Büyük Beşli” –Microsoft, Google, Oracle, Meta ve Amazon– aynı kazana 1,9 trilyon dolar aktardı. Bu kadar yatırımın artık getiri sağlaması gerekiyor; yakın zamanda olmayacaksa (ki pek olası değil) bile, er ya da geç yatırımı karşılayacak kadar getiri lazım. Yapay zekaya şüpheci yaklaşanlar başta dırdırcılar, mucizelerin heyecanını yaşamaktan ve zamanımızın büyük medeniyet atılımını anlamaktan aciz mızıkçılar diye yaftalandı. Yapay zekaya yönelik kolektif inanç, bu inancı sınayan kanıtlara daha ne kadar dayanabilir? Cevap: uzunca bir süre, ama sonsuza kadar değil. Hele de şimdi olduğu gibi uyarı işaretleri çoğalmaya başlıyorsa. Bu inancın aşınmasının başlangıcına tanıklık ediyor olabiliriz; kritik eşik aşıldığında, öncesindeki taşkınlık ne kadar coşkuluysa o kadar acımasız bir finansal çöküş yaşanacaktır.