Eklemek istediğiniz başka bir şey var mı?

İşsiz bir insanın ne yaptığını kimse tam olarak bilmiyor. Kendisi de bilmiyor. Sabah kalkıyor, bilgisayarını açıyor, ilanlara bakıyor, özgeçmişini yeniden düzenliyor, daha önce başvurduğu kurumların internet sitelerini kontrol ediyor. Birkaç e-posta gönderiyor. Sonra bekliyor. Bu faaliyetlerin hiçbirine çalışmak denmiyor. Çünkü karşılığında ücret alınmıyor. Oysa gün bitiminde çalışmış bir insandan daha yorgun hissediyor kendisini. Üstelik ne zaman dinlenmeye kalksa içinde bir suçluluk beliriyor. Dinlenmeyi hak etmek için önce yorulmak gerektiğini öğrenmişti. Şimdi yorulduğu halde dinlenmeye hakkı olmadığını öğreniyor. İşsizlik, kendisine ait bir iş tanımı bulunmayan, çalışma saatleri belirsiz ve istifa edilmesi mümkün olmayan bir mesleğe dönüşüyor.

Çocukken her şey daha kolay anlaşılır görünüyordu. Büyükler çalışıyor, çocuklar okuyordu. Çocuklara, iyi okurlarsa büyüdüklerinde iyi bir iş bulacakları söyleniyordu. Bu, kimsenin yazılı olarak üstlenmediği fakat herkesin doğruluğuna inandığı bir anlaşmaydı. Öğrenci kendi üzerine düşeni yapacak, toplum da zamanı geldiğinde ona uygun bir yer gösterecekti. Çalışkanlığın ödülü başarı, başarının ödülü meslek, mesleğin ödülü de bağımsız bir hayat olacaktı. Çocuk, ileride kendisini bekleyen bu düzenli dünyaya güvenerek büyüdü. Sonra yetişkin oldu ve anlaşmanın karşı tarafının hiçbir zaman mevcut olmadığını öğrendi. Üstelik büyükler, anlaşmanın yerine getirilmemesinden kendisini sorumlu tutuyordu. Demek ki yeterince iyi okumamıştı. Daha iyi okusaydı, daha uygun bir bölüm seçseydi, daha erken davransaydı, daha girişken olsaydı... Herkes geçmişine dönüp değiştirebileceği bir kusur bulmasını istiyordu. Geçmiş, işsiz insanın sürekli yeniden girmek zorunda kaldığı bir sınava dönüşmüştü.

Üniversite de bu sınavın önemli aşamalarından biriydi. Bir zamanlar toplumda yükselmenin aracı olarak görülen yükseköğretim, giderek kendi başına tamamlanması gereken bir görev haline geldi. İnsanlar ne için okuduklarını tam olarak bilmeden okuyor, mezun olduklarında da hangi işleri yapabileceklerini öğrenmeye çalışıyorlar. Üniversiteler ise mezunların akıbetinden pek az sorumluluk duyuyor. Öğrenci kabul etmek, diploma vermek ve yeni öğrenciler kabul etmek üzerine kurulmuş bir düzenin, diplomanın sonrasında ne olduğuyla ilgilenmesi gerekmiyor. Yükseköğretimin yaygınlaşması tek başına bir sorun değil elbette. Asıl sorun, eğitimin toplumsal ihtiyaçlardan, kamusal planlamadan ve nitelikli istihdam olanaklarından koparılması. Eğitim, insanın dünyayı kavramasına yardımcı olacağı yerde kendisini sürekli ispatlamak zorunda kaldığı yeni bir yarışın başlangıcı olarak sunuluyor.

Sonra özgeçmiş hazırlama meselesi çıktı ortaya. İnsan kendi hayatını birkaç sayfaya sığdırmalıydı. Doğum tarihi, eğitim durumu, yabancı dil bilgisi, önceki iş deneyimleri... Ne kadar kolay görünüyordu. Oysa insanın kendisini anlatması kadar güç bir iş yok. Üstelik burada anlatılması istenen insanın kendisi de değil. İşe yarayabilecek parçaları. Yıllarca okuyarak öğrendikleri, dostlarıyla konuşurken geliştirdiği düşünceler, başarısız girişimleri sırasında kazandığı kavrayış, bütün bunlar özgeçmişin dışında kalıyor. Hayatının en önemli olayları, bir insan kaynakları uzmanının ilgisini çekmeyebilir. Buna karşılık hiç önemsemediği bir bilgisayar programını kullanabiliyor olması büyük bir avantaj sayılabilir. İnsan kendisini küçülterek daha değerli görünmeye çalışıyor. Özgeçmişini her güncellediğinde, gerçek hayatı ile işe alınabilecek hayatı arasındaki mesafe biraz daha büyüyor.