Kendi suretimizi bu kadar çok görmemeliydik

Durmadan kendi yüzünüze bakıyormuş gibi hissediyorsanız, muhtemelen bakıyorsunuzdur. Zoom veya FaceTime görüşmelerinde kendimizi görüyoruz, TikTok videolarını paylaşmadan önce tekrar tekrar izliyoruz, beğendiğimizi bulana kadar yüzlerce selfie çekiyoruz, içinde yaşadığımız kültür bizi durmadan kendimize bakmaya teşvik ediyor. Alelade bir günde o kadar çok kendi suretimizle karşı karşıya kalıyoruz ki nasıl göründüğümüzle bu kadar meşgul olmamız şaşırtıcı değil.

Eskiden böyle değildi. Atalarımızın gerçekliği bizimkinden bütünüyle farklıydı. Aynalar icat edilmeden önce, kendimizi görebileceğimiz su birikintileri düz bir yüzey sunacak kadar sakin olduğunda göllerdeki ve nehirlerdeki yansımalara, yani doğaya başvuruyorduk. Ama o zamanlarda bile kendimizi gerçekten “görmemiştik”, bu nedenle kim olduğumuz konusunda bambaşka bir anlayışa sahiptik. Yazar Ian Mortimer, Uygarlık Bin Yılda Nasıl Değişti? [Millennium: From Religion to Revolution: How Civilisation Has Changed Over a Thousand Years] kitabında, bugün sahip olduğumuz bireysel kimlik anlayışının aynanın icadından önce olmadığını savunuyor. “Cam aynaların geliştirilmesi çok önemli bir değişime işaret ediyor, çünkü aynalar insanların kendilerini ilk kez tüm benzersiz ifadeleri ve ayırt edici özellikleriyle doğruca görmelerini sağladı,” diye yazıyor.

Tarih boyunca kimliklerimiz büyük ölçüde yaşadığımız yer, ailelerimiz ve arkadaşlarımızla ilişkiliydi. Ama aynaların kalitesi arttıkça, mum ışığı da yerini elektrikli aydınlatmaya bırakınca görsel özfarkındalığımız pekişti ve odağımız kendimize döndü. Bu değişimin kayda değer bir etkisi oldu. Warwick Üniversitesi’nde felsefe profesörü olan Heather Widdows, “Benlik algısındaki değişim, feodalizmden kapitalizme veya kolektivizmden bireyciliğe geçiş kadar esaslı bir değişimdir, oysa pek fark edilmemiştir,” diyor.