Mitleri neden bu kadar ciddiye alıyoruz?
“Bu yalnızca bir efsane” ifadesi, modernliğin en sevdiği güvencelerden biridir. Bu söz, sanki eski insanlar bizim nihayet kurtulduğumuz doğaüstü yanılgıların sisinde yaşıyormuş gibi, rasyonel bugünü sözde saf geçmişten ayırır. Oysa inançsızlık efsaneleri zayıflatmak konusunda şaşırtıcı derecede yetersiz kalır. Narkissos’un bir göletin kıyısında ortaya çıkmasını bekleyen kimse yoktur, ancak narsisizm hâlâ bir tanı kategorisi olarak varlığını sürdürür. Aşil’in topuğunu anlamak için kimse Aşil’e tapınmak zorunda değildir. Pandora kapalı kalması gereken o kutuyu açar, sirenler hâlâ çalar, Prometheus da kendisinini tanrılardan kahramanca çalınan bir şey olarak tanıtan her teknolojinin üzerinde hakimiyet kurmaya devam eder.
Bu figürlerin kalıcılığı, harfi harfine inanmanın mitik gücün yanlış bir ölçüsü olduğunu gösterir. Roland Barthes, “Mit bir iletişim sistemidir, bir mesajdır,” diye yazar. Barthes’a göre mit, konusuyla değil anlam üzerinde yarattığı etkiyle tanımlanır. Bir fotoğraf, bir spor etkinliği, bir ulusal bayrak ya da bir milyarderin biyografisi, görünür mesajının altında ikinci bir mesaj taşıdığında mitik hale gelebilir. Girişimci, ekonomik sistemde iyi konumlanmış bir katılımcı olmaktan çıkar ve daha iyi bir markaya sahip bir Prometheus’a dönüşür: yalnız, meydan okuyan, nankör bir türe ateşi getiren…
Hal böyleyken, evet, mitleri ciddiye alıyoruz; bunu, gerçek içeriğini onaylayarak değil, algımızı düzenlemelerine izin vererek yapıyoruz. Mit, bir olay tam olarak ortaya çıkmadan önce tanınabilir roller sunar: kahraman, hain, canavar, masum, baştan çıkarıcı, kurban… Ahlaki dikkati yönlendirir; bize, ne yaptıklarını sormadan kimi hayranlıkla izleyeceğimizi ve konuşmalarına fırsat vermeden kimden korkacağımızı söyler. Mitlerin otoritesi, tam da inancın olmadığı, hikayenin sağduyuya dönüştüğü yerde ortaya çıkabilir. Asıl önemli soru, Zeus’un var olup olmadığı değildir. Aslolan, gök gürültüsüne bir taht verildikten sonra neyin kabul edilmesinin daha kolay hale geldiğidir.
