Nolan’ın Odyssey’i: Tanrısız bir destan, kusursuzlaştırılmış bir kahraman
Homeros’un destanı, insanın kendisinden büyük güçlerle yaşadığı bir dünyadan gelir. Nolan’ın filmi ise her şeyi bir insanın iç dünyasında topluyor.
Christopher Nolan’ın Odyssey’i (2026) üzerine yapılan tartışmaların büyük kısmı filmin Homeros’a ne kadar sadık kaldığı sorusuna bağlanıyor. Hangi karakterler çıkarılmış, hangi olaylar değiştirilmiş, tanrılara ne kadar yer verilmiş, Penelope nasıl yorumlanmış, Odysseus’un yolculuğu hangi bölümler üzerinden anlatılmış? Bunlar elbette önemli sorular. Fakat bir uyarlamayı kaynak metne yaptığı eklemeler ve çıkarmalar üzerinden yargılamak tek başına yeterli değil. Sinema, edebiyatın resimli özeti değildir. Bir yönetmen Homeros’un her dizesini koruyabilir ve yine de Odysseia’nın ruhundan uzaklaşabilir. Aynı şekilde şiirin olaylarını kökten değiştiren bir film, onun dünyasına sadık kalan güçlü bir yorum da yaratabilir.
Nolan’ın filmindeki temel sorun Homeros’tan ayrılması değil. Asıl mesele, ayrıldığı yerlerde kurduğu dünyanın Homeros’un dünyasından daha dar, güvenli ve tahmin edilebilir olması. Nolan, antik anlatıyı günümüz seyircisinin kolayca tanıyabileceği bir kahramanlık hikayesine dönüştürüyor. Tanrıları geri çekiyor, vahşeti temizliyor, Odysseus’un ahlaki karanlığını aydınlatıyor, kadınların belirsizliğini azaltıyor ve destanın tekinsizliğini modern insanın psikolojik yaralarına tercüme ediyor. Ortaya devasa ölçekte çekilmiş, büyük sorular sormaya hevesli, fakat bu soruların tehlikeli cevaplarından sürekli kaçınan bir film çıkıyor.
Nolan sinemasının merkezinde çoğu kez dünyayı değiştiren, değiştirdiği dünyadan da yaralanan erkekler vardır. Bu erkekler büyük fikirlerin, büyük makinelerin, büyük görevlerin ya da büyük saplantıların taşıyıcısıdır. Kendi yeteneklerinin sınırlarını aşmaya çalışırken çevrelerindeki hayatı da tehlikeye atarlar. Prestij’de (The Prestige, 2006) sanat ile takıntı, Başlangıç’ta (Inception, 2010) hafıza ile suçluluk, Oppenheimer’da (2023) bilim ile yıkım arasındaki gerilim böyle kurulmuştu. Nolan, Odyssey filminde de Homeros’un kahramanını tanıdığı bu kalıba yerleştiriyor: Odysseus, zekasıyla büyük bir düzeni sona erdirmiş, ardından kendi dehasının sonuçlarını taşımak zorunda kalmış bir adam haline geliyor.
