Teknoloji ellerimize ne yapıyor?

İnternet çağının, akıllı telefonların ve bilgisayarların kim olduğumuz ve birbirimizle nasıl ilişki kurduğumuz üzerinde köklü etkileri oldu. Gündelik yaşamı yapılandıran dijital teknolojiler sayesinde zamanın ve mekanın eski sınırları ortadan kalkmış görünüyor. Başka bir kıtadaki akrabamızla Skype görüşmesi yaparak veya yan masada oturan arkadaşımıza mesaj atarak hem çok uzak hem de çok kısa mesafelere aldırmadan iletişim kurabiliyoruz. Videolar ve fotoğraflar tek dokunuşla dolaşıma giriyor, sosyal medyada hem kamusal hem de özel yaşamın her ayrıntısı paylaşılıyor. Trende, otobüste, arabada veya kafelerde insanlar bunu yapıyor; ekrana dokunuyor ve konuşuyor, geziniyor ve tıklıyor, yukarıya-aşağıya veya yana kaydırıyor.

Filozoflar, sosyal bilimciler, psikologlar ve antropologlar bu değişimlerin bir sonucu olarak içinde yaşadığımız yeni gerçeklikten çokça bahsettiler. İlişkilerimiz tartışmaya açık biçimde artık daha yüzeysel veya derinlikli, daha kalıcı veya geçici, daha kırılgan veya sağlam olabilir. Peki, ya insanlık tarihinin bu aşamasına farklı bir mercekten bakarsak ne olur? Çağdaş uygarlığın yeni vaatlerine ya da hoşnutsuzluklarına odaklanmak yerine günümüzdeki değişimleri her şeyden önce insanların ellerine yaptıkları olarak görsek nasıl olur? Dijital çağ, deneyimlerimizin pek çok yönünü dönüştürmüş olabilir, en belirgin ama ihmal edilen özelliği de insanların ellerini daha önce görülmemiş biçimlerde oyalamalarına imkan tanımasıdır.

Paris’teki Shakespeare and Company kitabevinin sahibi, gençlerin artık sayfaları kaydırarak çevirmeye çalıştığını, Apple’ın belirli el hareketleri için patent başvurusunda bulunduğunu hatırlatıyor. 2007'de yapılan 7844915 numaralı patent başvurusu yukarı-aşağı kaydırma ve iki parmakla yakınlaştırma hareketini kapsarken, 2008'de yapılan 7479949 numaralı başvuru bir dizi çoklu dokunma hareketini kapsıyordu. Her iki başvuru da hareketler patentlenemeyeceği için değil, önceki patentler tarafından zaten kapsanmış oldukları için geçersiz sayıldı.

Parmaklarımız ve bileklerimiz hiç hazırlıklı olmadığımız yeni hareketler için kullanıldığından, doktorlar da bilgisayar ve telefonla ilişkili el şikayetlerinde büyük artışlar gözlemliyorlar. Bu yeni düzenin sonucu olarak ellerimizin hem sert hem de yumuşak dokularında değişimler öngörülüyor. Nihayetinde gelecekte farklı ellere sahip olacağız, ısırmanın topografyasını değiştiren çatal bıçakların kullanmaya başlamamızın ardından ağız yapımızın değişmesi gibi. Yaklaşık 250 yıl öncesine kadar becerebildiğimiz uçtan uca ısırık, sofra bıçağının mümkün kıldığı yiyecek kesme yöntemleri sayesinde üst kesici dişlerin alttakilerin üzerine sarktığı üst ısırığa dönüşmüştü. Bedenin teknolojiye göre ikincil konumda olması, günümüz ürünlerinin markalaşmasına da yansıyor: iPad ve iPhone'da kullanıcıyı simgeleyen “i” (ben) yerine “Pad” ve “Phone” büyük harflerle yazılıyor.

Ellerimizi kullanma şeklimiz değişiyor olsa da elimizden bazı işlerin gelmesi hiç de yeni değil. İnsanlar, dokumacılıktan mesajlaşmaya kadar her zaman ellerini oyalayacak bir şeyler bulmuştur. Oyun parkındaki ebeveynler bir zamanlar örgü örüyor veya gazete sayfalarını çeviriyorlardı, bugün ekranları kaydırıyorlar ve internette geziniyorlar. Bilgisayar oyunları da elleri ve parmakları oyalıyor (dünyanın en çok oynanan oyunlarından Minecraft’ta oyunculara gittikleri her yerde meraklı bir el eşlik ediyor). Aynı şekilde, Lego’nun olağanüstü popülaritesi de yalnızca akıllıca bir pazarlama stratejisinden değil elleri oyalayan işlevinden kaynaklanıyor.